ايران

Wikipedia جي
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري
ايران
ميللي شعار: استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی
ميللي سۊرۊد: مهر خاوران


مرکزتئران
رسمي زوان فارسي
رائج ٚ زوانان ۵۳٪ فارسي
۱۸٪ آذرباىجاني ؤ تۊرکي زوانان
۱۰٪ کۊردي
۷٪ گيلکي ؤ گلکي
۶٪ لؤری
۲٪ بلۊچي
۲٪ عربي
۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گؤرجي، لکي، سمناني، تالشي)
نژادي جرگه‌ئن  فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
دين ايسلام (رسمي)
أهالي نام ايراني
حکۊمت ٚ نؤع ايسلامي جؤمۊري
حاکمان 
 • رابر
 • ريئيس جؤمۊر
 • ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون
 • مجلس ٚ ريئيس
 • قضائيه قوه ريئيس
 • نگهبان ٚ شؤرا دبير

سید علي خامنه‌اي
سید ابراهيم رئيسي
محمد مخبر
محمدباقر قاليباف
غلامحسین محسني اژه‌اي
أحمد جنتي 
مقننه قوه
 -  أعلا مجلس نگهبان ٚ شؤرا
 -  سفلا مجلس ايسلامي شؤرا مجلس
تاريخي دؤره‌ئن 
 • ماد
 • هخامنشي‌ئن
 • أشکاني‌ئن
 • ساساني‌ئن
 • بۊىه‌ئن
 • صفوي‌ئن
 • أفشاري‌ئن
 • زنديان
 • قاجاري‌ئن
 • پهلوي‌ئن
 • ۱۳۵۷ انقلاب
 • أساسي قانۊن ٚ تصويب
 • أساسي قانۊن ٚ اصلاح

۶۷۸ پ. م
۵۵۰ پ. م
۲۴۷ پ. م
۲۲۴ م
۹۳۴ م
۸۸۰
۱۱۱۴
۱۱۲۹
۱۱۷۵
۲۴ آذر ۱۳۰۴
۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷
۱۲ آذر ۱۳۵۸
۶ مرداد ۱۳۵۸ 
پيلئکي
 -  پيلئکي ۱,۶۴۸,۱۹۵کيلۊمتر مربع (۱۸اؤم)
 -  آو‌ (٪) ۷/۰۷
جمعیت
 -  سرشۊماري (دی ۱۳۹۹) ۸۳,۵۶۰,۱۶۲ (۱۷اؤم)
 -  جمعيت ٚ تراکؤم ۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن[۱]/km۲‏ (۱۲۶اؤم)
جي‌دي‌پي (تخمين ۲۰۱۹)
 -  مجمۊع ۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار[۲] (۱۸اؤم)
 -  سرانه ۱۷/۶۶۲ دؤلار[۳] (۶۶اؤم)
جيني شاخص (۲۰۱۶) ۴۰/۰[۴](متوسط) 
اچ‌دي‌آی (۲۰۱۸) ۲۰۱۸ (بالا) (۶۵اؤم)
پۊل ٚ واحد ريال (IRR)
زمات ٚ جيگا ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ (جهاني ساعت+۳:۳۰)
 -  تاوستاني (DST) ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ (جهاني ساعت)
تقويم خۊري تقويم
فرانئن ٚ ور راست
اينترنتي دامنه ir.
تلفؤن ٚ پيش شۊماره +۹۸
برق
 -  وؤلتاژ ۲۴۰~۲۲۰ وؤلت
 -  فرکانس ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)

ایران کي اۊن ٚ رسمي نام، ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي آسیا مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران خۊرخۊسي کلسيا جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري ؤ أرمنستان، کلسيا جه کاسپي درىا، خۊرتاوي کلسيا جه تۊرکمنستان، خۊرتاو ٚ جه أفغانستان ؤ پاکستان، نسا جه فارس ٚ خليج ؤ عؤمان ٚ درىا ؤ خۊرخۊس ٚ جه عراق ؤ تۊرکيه سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ انتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۳٫۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ تئران، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان فارسي ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊکۊده ؤ ويشتر مردۊم ني هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.

ایران

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي امپراتۊري-أ بنا بۊکۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين امپراتۊريان-أ چأکۊده. مقدۊني اسکندر چهار قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ امپراتۊري-أ فتح بۊکۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ امپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قؤدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊکۊدد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ ٚ سر ايسابۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني امپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم ايسلام ٚ زرين زمات ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊکۊدد ايران-أ کۊچ بۊکۊدد ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بعد ني ايران تیمۊري امپراتۊري دس دکفت.

صفوي‌ئن خۊشان ٚ دؤره مئن اقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ مرزان-أ ايمن بۊکۊدد. صفوي‌ئن ٚ دؤره مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيفت ؤ کشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊکۊده ؤ هۊ زمات تا هسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حکۊمت بۊکۊدد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پهلوي حکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره معايران ٚ مئن پيله اصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيفته ؤ ايران ٚ اقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليل ٚ وأسي مردۊم أ حکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقيلاب ٚ أمرأ پادشايي حکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ سال ٚ جه عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊکۊد کي ايران ٚ اقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران متحد ٚ ملتان ٚ سازمان، اقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ اقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ اقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ اقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عضوان ٚ مئن سومي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.

نام[دچينواچين]

ایران واژهٔ باستان فارسی مین «آئیریانا» (airya) و فارسی میانه مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران کردستان مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که ایسلام بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ (۱۹۳۵) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.

تاريخ[دچينواچين]

قبل ایسلام دوره هان[دچينواچين]

بعد ایسلام دوره هان[دچينواچين]

جۊغرافي[دچينواچين]

ایران شرق جا با افغانستان و پاکستان؛ شمال شرقی جا با ترکمنستان، بخش میانی شمال جا با دریای کاسپین، شمال غربی مین با جمهوری آذربایجان و ارمنستان؛ غرب مین با ترکیه و عراق؛ و سرانجام جنوب جا با آبان خلیج فارس و دریای عمان همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، دریای کاسپین و رود ارس، خاور جا به کوهان هندوکش و کوهان باختری دره سند، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان زاگرس و حوضه آبریز اروندرود و جنوب مین به خلیج فارس و دریای عمان محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب دریای کاسپین و جلگهٔ خوزستان) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم دماوند (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر کلیساکندی؛ شرقی‌ترین شهر جالق؛ شمالی‌ترین شهر پارس آباد؛ و جنوبی‌ترین شهر چابهار ایسه

غذا ؤ خۊراک[دچينواچين]

نام فارسی نام انگلیسی نوع ترکیبات اصلی تصویر
آش Āsh میان وعده آب، سبزیجات، رشته، حبوبات Ashe-jo.jpg
اشکنه Eshkenh غذا تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه اشکنه خوراک ایرانی.jpg
باقلاپلو Baghla Polo غذا باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت Baghala polo.jpg
بریانی Beryani غذا گوشت، روغن، نعنا، گردو Iranianbyryani2.jpg
ترشی Torshi چاشنی میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب Mixed Pickles (9370-72).jpg
حلوا Halva دسر آب، آرد، شکر، هل، گلاب Հալվա.jpg
خاگینه Khagine دسر تخم مرغ، نعنا، زردچوبه
خورش Khoresh غذا لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی Gheyme.jpg
سمبوسه Sambose غذا نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات Samosachutney.jpg
شربت Sharbat نوشیدنی آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی
شله زرد Shole Zard دسر آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات Eftar sholezard sangak.jpg
آبگوشت AbGosht غذا آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات Abgoosht.jpg
شیربرنج ShirBerenj چاشنی شیر، شکر، برنج، شیره Risalamande.jpg
شیرین پلو Shirin Polo غذا برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg
عدس پلو Adas Polo غذا عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات Adas polo.JPG
حلیم Halim میان وعده گندم، جو، عدس، گوشت Hyderabadihaleem.JPG
فرنی Kheer غذا آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران Kheer.jpg
عدسی Adasi غذا عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات
کاچی Kachi دسر آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران Kachi-ghaza.jpg
کباب Kabab غذا کباب، ادویه‌جات، خمیر نان Kebab.jpg
کله پاچه KalePache غذا سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات Khash (dish).jpg
کلوچه Koloche میان وعده آرد گندم، شکر، روغن Chocolate chip cookies.jpg
کوفته Kofteh غذا سبزیجات، گوشت، آب، برنج Koufte Ber.JPG
آلبالوپلو Albalo Polo غذا آلبالو، برنج، آب، سبزیجات فاىل:Ālbāloo polu (1).jpg
دلمه Dolme غذا گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی Yarpaq dolması.jpg
دمپختک Dampokhtak غذا برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل Dampokhtak.JPG
رشته پلو Reshte Polo غذا گوشت، پیاز، کشمش، خرما
کوکو KoKo غذا سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی Kookoo-sabzi.jpg
زرشک پلو Zershk Polo غذا مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات

Zereshk polo.jpg

سبزی پلو Sabzi Polo غذا برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی

Sabzi polo.jpg

کتلت Kotlet غذا گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ

Kotleta.JPG

کلم پلو Kalam Polo غذا کلم، برنج، سبزیجات
کله جوش KalJosh غذا پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو
لوبیا پلو Loobiya Polo غذا باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت

Loobia Polo.jpg

میرزاقاسمی Mirza Ghassemi غذا بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات

Mirza-Qasemi dish.jpg

نخودپلو Nokhod Polo غذا نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات
یتیمچه Yatimche غذا بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز

ايران ٚ کيشوري تخسيمان[دچينواچين]

  • ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:
ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه
رچ اۊستان ٚ نام[۶] اۊستان ٚ کؤد مرکز تأسيس پيلئکي جمعيت (۱۳۹۵ سال) اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
۱ خۊرتاوي آذرباىجان سوؤم تبريز ۱۳۱۶ ۴۵,۶۵۰ ۳,۹۰۹,۶۵۲ IranEastAzerbaijan-SVG.svg ۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي
۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
۲ خۊرخۊسي آذرباىجان چارؤم اۊرۊميه ۱۳۱۶ ۳۷,۴۱۱ ۳,۲۶۵,۲۱۹ IranWestAzerbaijan-SVG.svg ۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي
۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي
۳ أردبيل بيس ؤ چارؤم أردبيل ۱۳۷۲ ۱۷,۸۰۰ ۱,۲۷۰,۴۲۰ IranArdabil-SVG.svg ۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي
۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
۴ اصفهان دهؤم اصفهان ۱۳۱۶ ۱۰۷,۰۲۹ ۵,۱۲۰,۸۵۰ IranEsfahan-SVG.svg ۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي
۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
۵ ألبۊرز[۷] سي‌اؤم کرج ۱۳۸۹ ۵,۸۳۳ ۲,۷۱۲,۴۰۰ IranAlborz-SVG.svg ۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي
۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
۶ ايلام شانزدهؤم ايلام ۱۳۵۳ ۲۰,۱۳۳ ۵۸۰,۱۵۸ IranIlam-SVG.svg ۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي
۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
۷ بۊشهر هيجدهؤم بۊشهر ۱۳۵۲ ۲۲,۷۴۳ ۱,۱۶۳,۴۰۰ IranBushehr-SVG.svg ۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي
۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
۸ تئران بيس ؤ سوؤم تئران ۱۳۵۷ ۱۲,۹۸۱ ۱۳,۲۶۷,۶۳۷ IranTehran-SVG.svg ۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي
۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
۹ چارمحال ؤ بختياري چاردهؤم شأرکۊرد ۱۳۵۲ ۱۶,۳۳۲ ۹۴۷,۷۶۳ IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg ۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي
۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي
۱۰ نسايي خۊراسان[۸] بيس ؤ نؤهؤم بيرجند ۱۳۸۳ ۱۵۱,۱۹۳ ۷۶۸,۸۹۸ IranSouthKhorasan-SVG.svg ۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي
۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
۱۱ رضوي خۊراسان نؤهؤم مشهد ۱۳۱۶ ۱۱۸,۸۵۴ ۶,۴۳۴,۵۰۱ IranRazaviKhorasan-SVG.svg ۳۶,۳° کلسيايي
۵۹,۶° خۊرتاوي
۱۲ کلسيايي خۊراسان بيس ؤ هشتؤم بۊجنۊرد ۱۳۸۳ ۲۸,۴۳۴ ۸۶۳,۰۹۲ IranNorthKhorasan-SVG.svg ۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي
۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
۱۳ خۊزستان شيشؤم أهواز ۱۳۱۶ ۶۴,۰۵۵ ۴,۷۱۰,۵۰۹ IranKhuzestan-SVG.svg ۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي
۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي
۱۴ زنجان نۊزدهؤم زنجان ۱۳۵۲ ۲۱,۷۷۳ ۱,۰۵۷,۴۶۱ IranZanjan-SVG.svg ۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي
۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي
۱۵ سمنان بیسؤم سمنان ۱۳۵۵ ۹۷,۴۹۱ ۷۰۲,۳۶۰ IranSemnan-SVG.svg ۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي
۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي
۱۶ سيستان ؤ بلۊچستان ىازدهؤم زاهدان ۱۳۳۶ ۱۸۰,۷۲۶ ۲,۷۷۵,۰۱۴ IranSistanBaluchistan-SVG.svg ۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي
۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي
۱۷ فارس هفتؤم شيراز ۱۳۱۶ ۱۲۲,۶۰۸ ۴,۸۵۱,۲۷۴ IranFars-SVG.svg ۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي
۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي
۱۸ قزوين بيس ؤ شيشؤم قزوين ۱۳۷۶ ۱۵,۵۶۷ ۱,۲۷۳,۷۶۱ IranQazvin.svg ۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي
۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي
۱۹ قؤم بيس ؤ پنجؤم قؤم ۱۳۷۵ ۱۱,۵۲۶ ۱,۲۹۲,۲۸۳ IranQom.svg ۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي
۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي
۲۰ کۊردستان دوازدهؤم سنندج ۱۳۳۷ ۲۹,۱۳۷ ۱,۶۰۳,۰۱۱ IranKurdistan-SVG.svg ۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي
۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي
۲۱ کرمان هشتؤم کرمان ۱۳۱۶ ۱۸۱,۷۸۵ ۳,۱۶۴,۷۱۸ IranKerman-SVG.svg ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي
۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
۲۲ کرمانشاه پنجؤم کرمانشاه ۱۳۱۶ ۲۴,۹۹۸ ۱,۹۵۲,۴۳۴ IranKermanshah-SVG.svg ۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي
۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي
۲۳ کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد هيفدهؤم ىاسۊج ۱۳۵۵ ۱۵,۵۰۴ ۷۱۳,۰۵۲ IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg ۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي
۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي
۲۴ گۊلستان بيس ؤ هفتؤم گۊرگان ۱۳۷۶ ۲۰,۳۶۷ ۱,۸۶۸,۸۱۹ IranGolestan-SVG.svg ۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي
۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
۲۵ گيلان أول رشت ۱۳۱۶ ۱۴,۰۴۲ ۲,۵۳۰,۶۹۶ IranGilan-SVG.svg ۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي
۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
۲۶ لؤرستان پانزدهؤم خۊرۊم آباد ۱۳۵۲ ۲۸,۲۹۴ ۱,۷۶۰,۶۴۹ IranLorestan-SVG.svg ۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي
۴۸,۳۵°خۊرتاوي
۲۷ مازندران دۊوؤم ساري ۱۳۱۶ ۲۳,۸۴۲ ۳,۲۸۳,۵۸۲ IranMazandaran-SVG.svg ۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي
۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
۲۸ مرکزي صيفرؤم أراک ۱۳۲۶ ۲۹,۱۲۷ ۱,۴۲۹,۴۷۵ IranMarkazi-SVG.svg ۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي
۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
۲۹ هؤرمؤزگان بيس ؤ دۊوؤم بندرعباس ۱۳۴۶ ۷۰,۶۹۷ ۱,۷۷۶,۴۱۵ IranHormozgan-SVG.svg ۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي
۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
۳۰ همدان سيزدهؤم همدان ۱۳۵۲ ۱۹,۳۶۸ ۱,۷۳۸,۲۳۴ IranHamadan-SVG.svg ۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي
۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
۳۱ ىزد[۸] بيس ؤ ىکؤم ىزد ۱۳۵۲ ۷۳,۴۷۷ ۱,۱۳۸,۵۳۳ IranYazd-SVG.svg ۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي
۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي

مردۊم[دچينواچين]

پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان عیلام، شهر سوخته، جیرفت و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان ماد مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :آذربایجانی(آذری)، کرد، لر، بختیاری، بلوچ، مازندرانی(مازنی)، گیلک، قشقایی، عرب، لک، تالشی، ترکمن، خلج، آشوری، کلدانی، مندایی(صائبی)، تات، گرجی، سیستانی، ارمنی، و یهودی تشکیل ببوسته.


ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری، کلدانی و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه.

فارسی ایته جه زوانان شاخیه هند و اروپایی ایسه . براساس اصل پانزدهم ایران قانون اساسی کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.

سربس[دچينواچين]

ايران ٚ اۊستانان

أردبيل، ألبۊرز، اصفهان، ايلام، بۊشهر، تئران، چارمحال ؤ بختياري، خۊرتاوي آذرباىجان، خۊرخۊسي آذرباىجان، کلسيايي خۊراسان، رضوي خۊراسان، نسايي خۊراسان، خۊزستان، زنجان، سمنان، سيستان ؤ بلۊچستان، فارس، قزوين، قؤم، کۊردستان، کرمان، کرمانشاه، کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد، گۊلستان، گيلان، لؤرستان، مازندران، مرکزي، هؤرمؤزگان، همدان، ىزد

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density
  2. {cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}
  3. http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران
  4. CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹. Retrieved 4 July 2009.
  5. {cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}
  6. {یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1%7Cوبگاه=web.archive.org%7Cتاریخ=2008-11-20%7Cبازبینی=2020-08-06}}
  7. {یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193%7Cوبگاه=web.archive.org%7Cتاریخ=2011-09-20%7Cبازبینی=2020-08-06}}
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸