ایران
ایران کیشوری ایسه جنوب غربی آسیا مین و منطقیهٔ خاورمیانه جا. اونه رسمی نام جمهوری اسلامی ایران و اونه پایتخت تئران ایسه . ا کیشور پهناوری ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع (۱۸ام جهان مین) ایسه و آمار سال ۱۳۸۵ هجری خورشیدی مین ، ۷۰ میلیون و ۴۷۲ هزار تن جمعیت دیشتی و هر ساله حدود یک میلیون نفر به جمعیت ا کیشور ایضافا به.
شمال جا با جمهوری آذربایجان ، ارمنستان ، و ترکمنستان ؛ شرق جا با افغانستان و پاکستان ؛ و غرب مین با ترکیه و عراق مرز زمینی داره و هطویی دارای مرز دریایی شمال مین با دریای کاسپین و جنوب جا با خلیج فارس و دریای عمان ایسه، که دو تا منطقیهٔ اولی جه مناطق موهم استخراج نفت و گاز ایسده.
ایران واژهٔ باستان فارسی مین «آئیریانا» (airya) و فارسی میانه مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران کردستان مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به .
ایر واژه مین بهمعنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» بهمعنی «آزادگان» ایسه .
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدتها قبل ان که ایسلام بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ (۱۹۳۵) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی .
جوغرافیا[دچینواچین]
ایران شرق جا با افغانستان و پاکستان؛ شمال شرقی جا با ترکمنستان، بخش میانی شمال جا با دریای کاسپین، شمال غربی مین با جمهوری آذربایجان و ارمنستان؛ غرب مین با ترکیه و عراق؛ و سرانجام جنوب جا با آبان خلیج فارس و دریای عمان همسایه ایسه.
ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، دریای کاسپین و رود ارس، خاور جا به کوهان هندوکش و کوهان باختری دره سند، باختر جا به دامنههان باختری کوهان زاگرس و حوضه آبریز اروندرود و جنوب مین به خلیج فارس و دریای عمان محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب دریای کاسپین و جلگهٔ خوزستان) هم جه جلگههان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم دماوند (۵۶۷۱ متر) ایسه.
جی دید جوغرافیایی،ایران غربیترین شهر کلیساکندی؛ شرقیترین شهر جالق؛ شمالیترین شهر پارس آباد؛ و جنوبیترین شهر چابهار ایسه
ایران اوستانان[دچینواچین]
ایران 30تا اوستان داره.
آذربایجان شرقی ، آذربایجان غربی ، اردبیل ، اصفهان ، ایلام ، بوشهر ، تهران ، چهارمحال و بختیاری ، خراسان جنوبی ، خراسان رضوی ، خراسان شمالی ، خوزستان ، زنجان ، سمنان ، سیستان و بلوچستان ، فارس ، قزوین ، قم ، کردستان ، کرمان ، کرمانشاه ، کهگیلویه و بویراحمد ، گلستان ، گیلان ، لرستان ، مازندران ، مرکزی ، هرمزگان ، همدان ، یزد.
مردم[دچینواچین]
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان عیلام، شهر سوخته، جیرفت و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان ماد مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.
ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :آذربایجانی(آذری)، کرد، لر، بختیاری، بلوچ، مازندرانی(مازنی)، گیلک، قشقایی، عرب، لک، تالشی، ترکمن، خلج، آشوری، کلدانی، مندایی(صائبی)، تات، گرجی، سیستانی، ارمنی، و یهودی تشکیل ببوسته.
ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروههان زوانیا فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری، کلدانی و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه.
فارسی ایته جه زوانان شاخیه هند و اروپایی ایسه . براساس اصل پانزدهم ایران قانون اساسی کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.
قبل ایسلام دوره هان[دچینواچین]
- ایلامیان (۳۲۰۰ سال ویشتر پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
- ماد (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیانگذار دیاکو ؛ پادشاه نامدار هووخشتره
- هخامنشیان (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیانگذار کورش بزرگ ؛ پادشاهان نامدار داریوش یکم و خشایارشا
- سلوکیان (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیانگذار سلوکوس یکم
- اشکانیان (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیانگذار اشک یکم ؛ پیله شهریاران مهرداد یکم و ارد یکم
- ساسانیان (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیانگذار اردشیر بابکان ؛ پیله شهریاران شاپور یکم، شاپور دوم و انوشیروان
بعد ایسلام دوره هان[دچینواچین]
- طاهریان (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بنیانگذار طاهر بن حسین ذوالیمینین
- صفاریان (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیانگذار یعقوب بن لیث صفاری
- سامانیان (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیانگذار اسماعیل سامانی
- زیاریان (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیانگذار مرداویج زیار زای ؛ شهریار نامدار قابوس بن وشمگیر
- بوییان (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیانگذار عمادالدوله علی ؛ پیله شهریار عضدالدوله
- غزنویان (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیانگذار سلطان محمود غزنوی
- سلجوقیان (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیانگذار طغرل بیک ؛ پیله شهریاران ملکشاه و سلطان سنجر
- خوارزمشاهیان (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیانگذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار سلطان محمد
- ایلخانان مغول (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیانگذار هلاکو خان
- تیموریان (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیانگذار تیمور گورکانی
- صفویان (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیانگذار شاه اسماعیل یکم ؛ پیله شهریار شاه عباس یکم
- افشاریان (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیانگذار نادرشاه
- زندیان (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیانگذار کریمخان زند
- قاجار (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیانگذار آقامحمدخان ؛ شهریار نامی ناصرالدین شاه
- پهلوی (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیانگذار رضا شاه
- نظام جمهوری اسلامی (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیانگذار روح الله موسوی خمینی
| ایران اوستانان |
|
آذربایجان شرقی ، آذربایجان غربی ، اردبیل ، اصفهان ، ایلام ، بوشهر ، تهران ، چهارمحال و بختیاری ، خراسان جنوبی ، خراسان رضوی ، خراسان شمالی ، خوزستان ، زنجان ، سمنان ، سیستان و بلوچستان ، فارس ، قزوین ، قم ، کردستان ، کرمان ، کرمانشاه ، کهگیلویه و بویراحمد ، گلستان ، گیلان ، لرستان ، مازندران ، مرکزی ، هرمزگان ، همدان ، یزد. |