کاسپي درىا

Wikipedia جي
(مسير عوضاؤدن کاسپي دريا أجي)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کاسپینˇ دورأکوده سامانان
کاسپي درىا کی ماهواره اونه عکس بیگیفته
ايته نقاشي کي شۊرشي قزاقان ؤ دۊزدٚ دریايي استنکا رازينه لۊتکا مئن نٚشان دٚهه کي کاسپي درىا مئن جنگˇ وأسي شؤندرده. (واسيلي سۊريکؤف، ۱۹۰۶)
Caspian Sea Iran 2014.jpg

کاسپي درىا ىا کاسپيئنˇ درىا (اينگيليسي زوؤن-أ جي: Caspian Sea) ایته کۊچي درىا ايسه کي اۊنˇ جه پيله‌تر، زمينˇ سر دنه[۱] و هأنˇ وأسي، اونˇ درىا دۊخانده. أ درىا پيلیکي ۳۷۱۰۰۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه.[۲] أ درىاچه، هۊتؤ کي أنˇ نامˇ جه معلۊمه، باخي درىا ؤ اۊقىانۊسان-ه را نأره ؤ کلسیا جه رۊسيه ؤ نسا جه، ايران-أ فأرسه. أ درىا نسا ور، ایته مۊتمدن قوم زيوش گۊدي، کاسپيئن نامي کي گيلکانˇ مارقؤم به حيساب أیه.

أ درىا جولفِ جيگا، ۱۰۲۵ متر جولفی دأنه. ای درىاچهٰ درىا دخانن چؤن وختي کي رومي‌ئن فأرسه بؤن اي درىاچه لب ؤ اۊنˇ آو-ه واچيشتن، بيدئن کي اينˇ اؤ شۊر ايسه.[۳]

درىا نام[دچينواچين]

فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن[دچينواچين]

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام خزر ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.[۴]

آفريكانسˇ زوانˇ مئن "كاسپيس"، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن بحر قزوين (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن "كاسپيا"، دانماركي زوان "كاسپيسكه"، آلماني "كاسپيشز"، اينگيليسيˇ مئن "كاسپين"، اسپرانتؤ مئن "كاسپيو"، ايسپانيايی "كاسپيو"، اِستي زوان "كاسپيا"، فرانسوي "كاسپين"، پنجابي "كسپيئن"، پرتقالي "كاسپيو"، روماني "كاسپيكا"، قزاقي "كاسپين"، سومالي"كاسپين/قزوين"، اؤردۊ "بحيره قزوين"، رۊسي "كاسپين"، کۊردي "درياي قزوين"، گيلکي "كاسپي درىا"، مازندراني "دريای مازندران"، آذرباىجانˇ جؤمۊری "خزر"، تركيه "خزر"، ايران "خزر".

جۊغرافی[دچينواچين]

کاسپين، ايران (گيلان، مازندران ؤ گلستانˇ اۊستانان)، روسيه، آذرباىجانˇ جؤمۊري، ترکمنستان ؤ قزاقستانˇ مئن دؤراگوده نهأ.

شۊري[دچينواچين]

اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران[دچينواچين]

ميان‌پوشته‌أن (جزيره‌أن)[دچينواچين]

دئبار[دچينواچين]

تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي-أ دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

هۊتؤ غار (بهشهرˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[۲]

أشأنم بیدينيد[دچينواچين]

جیرنویس[دچينواچين]

  1. [۱]
  2. Lake Profile: Caspian Sea. LakeNet.
  3. Large Lakes of the World. Factmonster.com.
  4. محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳