مأمد امینی لاهیجی
از Wikipedia
مأمد امینی (م.راما) تخلوص گود، ۱۵۲۱ دیلمی، شریر ما نهم (۲۳ دی ما ۱۳۲۶ هجری شمسی) لاجؤنˇ مئن، ایته میؤنه شهری خانواده مئن به دونیا بمأ و خو ابتدایی و متوسطه تحصیلاته هو شهرˇ مئن تمنأ گوده.[۱]
اوّلین شئری که بوته، ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ بو کی او زمت، پیامˇ مللی روزنامه مئن چاپ ببؤ بو[۲]:
{به فارسی} در هشتی برهنه ی خانه
گفتم به مادرم؛
امروز ما ناهار چه داریم؟
خندید و گفت : عزایِ غذای شب!
گیلکی واگردان:
خؤنه خالی-حیاطˇ مئن/ می مأره بوتم:/ امرو ناهار چی دأنیم؟/ خنده بوده بوته: شؤˇ غذایˇ عزا!
م.راما هو دانشآموزی و جوانی زمتˇ جی، شئر و شاعری مئن خو تلاشه کأ دبو و ای میؤنه، اینˇ مدرسه مودیر، آقای گیافر که خودش يکته خوروم نویسنده و ادیب بو، اینˇ استعداده بیاته بو و اینه تشویق گود.
خو متوسطه تحصیلاتˇ تمنأ گوده پسی، کؤنکورˇ مئن شرکت بوده و تبریزˇ دانشگا، آبیاری موهندسی قبولأ بؤ و سال ۱۵۴۳ خو دانشگا تمنأ گوده. هو زمت بو که گاگلف اینˇ شئرؤن، خوشه و فردؤسی مجلله مئن چاپ بنأ بو.
هو زمت، م.راما آزادیخایی کارؤنˇ واسی، یکته تاوسؤنی نیصفˇ شؤ، ساواکˇ آدمؤن دکالسن اینˇ پئری خؤنه مئن و اینه خوشؤنˇ همره ببردن. م.راما هشت سال زندانˇ مئن بئسأ و ویشترˇ خو گیلکی شئرؤنه هو زندانˇ مئن بوته که اوشؤنˇ مئن انقلابی حال و هوا دره.
۱۵۵۲ امیرˇ ما (بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی)، وختی مردومˇ موبارزهٰن ایرانˇ مئن جؤرأئیته بو، م.راما نی، باخی سیاسی زندانیئنˇ همره آزادأ بؤ و ۱۵۵۲ تا ۱۵۵۵ سالؤن۵ مئن که ایران جامعه فضا به نسبت آزاد و صمیمی بو، فرصتˇ جی استفاده بوده و خو گیلکی و فارسی شئرؤنه، خو بابˇ میل چاپ بوده.
فهرست مندرجات |
[دچینواچین] آزادی پسی
م.راما، اینگیلیسی زوانˇ سر تسلط داشت و فرانسه زوانˇ همره نی پور آشنا بو. وختی که زندانˇ جی آزادأ بؤ، خو رفئقؤنˇ ایلئجار همره و با توجه به خو تحصیلی رشته (آبیاری مؤهندسی) بتؤنسه تئرانˇ مئن یکته کار بیاجی و هو سالؤنˇ مئن ازدواج بوده. سه سال خو ازدواجˇ پسی، یکته پروژه واسی که لاجؤن دور و ور بو، چنته خو شرکتˇ مؤهندسؤنˇ همره هنه گیلان.
[دچینواچین] م.راما مردن
آسئد مأمد یمنی وادی مئن، م.راما سنگˇ قبرˇ سر بنویشته به فارسی بنویشته هننأ: شادروان محمّد امینی. فرزند حسن. که چون رود خروشان بامواج خشمگین دریا پیوست (گیلکی واگردان: شادروان مأمد امینی. حسنˇ زأک. کی دریا کخبهلب بأرده کولؤنه فئویته)
سال ۱۵۵۹، نؤروز ما چهارم، یکته گرمˇ تاوسؤنی روز، کلاچایˇ مئن، شرکتˇ کار سرأئیته نبؤ، يکته از م.راما تبریزی رفئقؤن شنه دریا مئن کی سینؤ بکونی و هو دم دریا توفانی بنه و م.راما شنه کی خو رفئقه نجات بدی و خودش دریا مئن دمینه.[۳]
[دچینواچین] م.راما کتابؤن
- مشت و درفش (فارسی شئر)
- شطرنج خون (فارسی شئر)
- غزلهای بند (فارسی شئرؤنه دس فیچین)
- اؤجا (گیلکی شئر)
- جمهوری دموکراتیک سازها (فارسی داستان، زاکؤنئبه)
- شکست ناپذیران (فارسی رمان)
- آسوده خاطر (ترجمه کاری از فوئنتس)
- چندته واگردان: سران و سلاطین،انقلاب در انقلاب( دو نفر دیگرˇ همرأ) و...
[دچینواچین] م.راما گیلکی شئرؤن
م.راما گیلکی شئرؤن که اؤجا کیتابˇ مئن چاپ ببؤره، گیلکی ادبیاتˇ مئن خو جیگا دأنه و علاوه بر خو ادبی زیباییئن، خو تعهد و آرمانأ نی دأنه.
م.راما گیلکی شئرؤنه، لاجؤنˇ قأوهخؤنهٰنˇ مئن خؤندن، بدون اینکه بدؤنن اوشؤنˇ شاعر کیسه. چییچینی زمت، لاکؤکؤن و زنأکؤن، چییباغؤنˇ مئن اینˇ شئرؤنه خؤندن، بی اینکه مأمد امینییه بشناسن.[۴]
[دچینواچین] یک نمونه، م.راما شئرؤنأ جی: گیلؤن
نیشتی دریایˇ کنار، تی دس و پا پهنأ گودی
کوهˇ ور، جنگلˇ ور، سبزˇ گیلؤن
ناز و نعمت همه تأ دؤرأ گوده
یکته عالم خوتکه
یکته عالم چنگر
زئنه پر تی سرˇ جور، انزلی ور
تأ عَطش وقتی گینه
گینه دریایˇ خزر تی عطشه
تأ خارش وقتی گینه
گینه بارؤن با خو ناخن
نم-نمِی تی خارشه
جوش کؤنه ماهی سفید، ماهی آزاد
تی روخؤنه جی، تی دریا جی زیاد
وؤش کؤنه تی سینه جی صدری برنج
راستی نیشتی سرˇ گنج
راستی نیشتی سرˇ گنج
×××
نیشتی دریایˇ کنار تی دس و پا پهنأ گودی
کوهˇ ور، جنگلˇ ور، سبزˇ گیلؤن
ماهی جوش کؤنه تی دریا جی ولی
ماهیگیر شندرهدوده مجنه
صدری وؤش کؤنه تی سینهٰ جی ولی
گیلهمرد چمپهٰ به زحمت پچنه
گوش بدی سبزˇ گیلؤن
سبزˇ گیلؤن
تو صدایˇ تبره ایشتؤنی؟
دستˇ غارت خأنه تی جنگلˇ گنجه ببره؛ ایشتؤنی؟
چره نیمخیز نیشتی؟
ویریس از جا گیلؤن
نیشته ایّؤمˇ امید هنده تی رافا گیلؤن
او روزؤن میرزا اگه تی گوشˇ جیر
بوته یکته کلمأی
تو خؤأ جی ویريسأی
امرو ده صدته کوچیکخؤن دأنی
امرو ده جنگلˇ سورخ، امرو ده جنگلˇ گیلؤن دأنی
×××
ویریس از جا گیلؤن
نیشته ایّومˇ امید هنده تی رافا گیلؤن
ویریسین کارگرؤن
ویریسین ماهیگیرؤن
ویریسین ای گیلهمردؤن ویریسین.
قصرˇ زندان؛ ۱۵۴۶ دیلمی (۱۳۵۱ هجری شمسی)
[دچینواچین] م.راما فارسی شئرؤن
در هشتی برهنه ی خانه/ گفتم به مادرم؛/ امروز ما ناهار چه داریم؟/ خندید و گفت : عزایِ غذای شب!
گیلکی واگردان:
خؤنه خالی حیاطˇ مئن
می مأره بوتم:
امرو ناهار چی دأنیم؟
خنده بوده بوته: شؤˇ غذایˇ غمه!
یکته وأبین، شعر«رفتن همیشه اصل است»ˇجی ( ای شعر، کتابˇ«مشت و درفش»ˇ مئن دره)
شايد گياه بخواهد، در لاک بذر بماند/ شايد گياه بخواهد که ارتفاع نپيمايد/ اما زمين نمیخواهد و آفتاب نمی خواهد!
گیلکی واگردان:
شاید واشِیْ بخاسته بی، خو تومˇ مئن دماسته
شاید واشِیْ بخأسته بی کی جؤر نوشون
زمین ولی نخأنه. آفتؤأنی نخأنه!
شعرˇ «زنگ چهارم:دیکته»( ای شعر، کتابˇ « زنگ اول: دروغ»ˇ مئن چاپ بوبؤ. دهه ی 50 شمسی. انتشارات سبز )
بچه ها،/ کاغذی بردارید،/ بنویسید: کبوتر زیباست./ بنویسید: کلاغ بی نهایت زشت است./ بنویسید که دارا خوب است./ بنویسید که آذر خوب است./ بنویسید که دارا فردا،/ قهرمان خواهد شد./ بنویسد که آذر فردا،/ قهرمان می زاید./ بنویسید که دارا یک مسلسل دارد./ بنویسید که آذر بی عروسک هم،/ می تواند باشد./ تا شب جمعه ی آینده/ مشقتان این باشد: که/ بابا دندان دارد ،اما/ نان ندارد بخورد.
گیلکی واگردان:
زاکؤنی!
میداد و کاغذ ویگیرین
بنویسین؛کی کبتر خؤجیره
بنویسین؛ کلاچˇ دئن، مراغأ زئنه أدمه.
بنویسین؛ کی آذر خؤرمه.
فرده دارا، یکته پیلله کس بنه.
فرده آذر،
پیله مردأی زأنه،
بنویسین.
بنویسین دارا، یکته مسلسل دأنه.
بنویسین آذر،
بی نی نئکأم تینه بیسه،
گرچی خو دیلکˇ مئن،
غوصّه و ماتم دأنه.
امّأ تا هفته ی دیگه، جومأ شؤ
شیمه دس رج ای ببون:
کی پئری،
خؤردنˇ دندونه دأنه،
امّا خؤ
نؤن ندأنه.
