کؤرؤنا ويرۊس

Wikipedia جي
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Coronaviruses 004 lores.jpg

کؤرؤنا ويرؤسان (لاتين: Coronaviruses) ايتأ پيله خانواده جه ويرۊسان ؤ جه جيرمجمۊعه'ن کؤرؤنا ويريده (تاجي ويرۊسان) ايسن کي جه مأمۊلي سرمابۊخۊردگي ويرۊس تا شديدˇ ناخۊشيان سارس ؤ مرس ؤ کؤويد ۱۹ مأنستن شامل به.[۱][۲] کؤرؤنا ويرۊسان اول بار ۱۹۶۵ سال دۊرۊن ىاته بۊبؤستيدي[۳] ؤ مطالعه اۊشانˇ سر تا دهه ۱۹۸۰ مئني هنده دأشتي.[۴][۵] أ ويرۊس ويشتر پستانداران ؤ پرندگان مئن واتٚخشه، ولي تأ هسأ هف تأ نوع جه کؤرؤنا ويرۊس کي انسان مئن واتٚخشه ىاته بۊبؤسته. جديدˇ کؤرؤنا ۲۰۱۹ کي اۊنأ نام کؤويد-۱۹ ایسه ديسمبر مئن وۊهانˇ شأرˇ دۊرۊن کي ايتأ جه چينˇ شأران ايسه واتٚخشٚستٚه.[۶]

کؤرؤنا واجه[دچينواچين]

کؤرؤنا ويرۊسˇ واجه جه لاتينˇ زوان "corōna" ىا ىۊناني زوان "κορώνη" بيگيته بۊبؤسته کي اۊنˇ مأني تاج ىا هاله ايسه. أ واجه به ويريؤنان (عفۊني ويرۊس) ظاهر اشاره کۊنه کي الکترؤني ميکرۊسکؤپˇ جير شأ اۊشانه دئن کي ايتأ پيله پيازي شکلˇ سطح جه تشکيل بۊبؤستن ؤ اۊشانˇ نماست ايتأ سلطنتي تاج مانه، هأنه وأستي کؤرؤنا ويرۊسه تاجي ويرۊس هم دۊخانيدي.[۷][۸]

واتٚخشٚندٚگي[دچينواچين]

ايتأ کؤرؤنا ويرۊسˇ واجاستنˇ چرخه

کؤرؤنا ويرۊسان جه جيرمجمۊعه'ن کؤرؤنا ويريده ايسن ؤ جه ايتأ "آر-ان‌-اي" مأمۊلي ژنؤم تشکيل بۊبؤسته دأرن.[۹] اۊشاني کي همزمات ايتأ ده ناخؤشي دأريدي کؤرؤنا ويرۊس ويشتر اۊشان ره خطر دأره چؤن اۊشانˇ ايمني سيستم ضعيف بۊبؤسته دأره ؤ هأتؤىم قلبي ناخۊشيانˇ مؤبتلائان ويشتر در خطر ايسن. مأمۊلن اۊ سري جه سرمابۊخۊردگيان کي اۊشانˇ عامل کؤرؤنا ايسه اۊنˇ شدت ويشتر ايسه.[۱۰] کؤرؤنا ويرۊسان بعد راینؤ ويرۊسان پيله‌ترين عامل دۊچار بؤستن به سرمابۊخؤردگي ايسن ؤ ويشتر زٚمٚسسان ؤ وٚهار مئن واتٚخشٚن. [۱۱] کؤرؤنا ويرۊسان ويشتر حىوانان مئن بيده بۊبؤسته درن، ولي تأ هسأ هف تأ نوع جه کؤرؤنا ويرۊس کي آدمان مئن واتٚخشه ىاته بۊبؤسته. أ ويرۊس آدمانˇ تنفؤسي دزگاىه تحت تأثير قرار دهه. أنکي تشخيص بدنيم ايتأ ناخۊشي عامل کؤرؤنا ايسه یا نأ ايبچه سخت ايسه چؤن برعکس راینؤ ويرۊسان، کؤرؤنا ويرۊسان آزماىشگا دۊرۊن به سختي رؤشد ؤ نمو کۊنيدي.

أ ويرۊس جه دۊ ته لاىه تشکيل بۊبؤسته دأره. أ ويرۊسˇ تۊشک جه ژني مواد ؤ اۊنˇ بۊريني لاىه هم جه پرؤتئيني تاجان شکل بيگيتن.[۱۲]

کؤرؤنا ويرۊسان هٚميشٚک جه حىوانان به باخي گۊدٚکان واتينٚستید. أ ويرۊس تانه آوسان واتٚخشٚستٚنˇ وأستي تکامؤل پیدا بۊکۊنه ؤ ايتأ سخت‌ٚترˇ ناخۊشي باعث ببه.[۱۳]

هر تأ نؤع جه کؤرؤنا ويرۊسان اي جۊر مۊختلف واتينه. اي سري جه کؤرؤنائان کي اۊشانˇ واتينٚستٚن جه انسان به انسان ايسه تانه باخي اينفلۊنزان مأنستن خۊس ؤ سٚبر جه واتٚخشه. هأتؤ ني واتينٚستٚنˇ احتمال وازˇ فضائان مئن خأیلي کم ايسه ؤ ويشتر أفراد اۊ وٚخت ناخۊشه بؤستن کي ايتأ طۊلاني زمات ره، دٚوٚسته جيگا ؤ وٚشما دۊرۊن ایسابؤن ؤ مؤبتلا جه أ ناخۊشي بيگيتن. اۊشاني کي اداران ؤ بيمارستانان دۊرۊن کۊنۊش کۊنن ؤ مؤبتلائان أمرأ تماس دأرن ویشتر خطر مئن ايسان. اي ويرۊس تانه آلۊده سطۊحˇ جه ني واتينه.[۱۴]

انساني کؤرؤنا ويرۊسˇ أنواع[دچينواچين]

کؤرؤنا ويرۊسان ايتأ پيله خانواده جه ويرۊسان ايسن کي أول بار ره ۱۹۶۵ دۊرۊن ىاته بۊبؤستن ؤ حیوان ؤ انسان مئن شایع ايسن ؤ جه اۊشانˇ ظاهري ويژگي شأ به تاجي زائده'ن بۊريني لایه مئن اشاره گۊدن. اي سري جه کؤرؤنا ويرۊسان به تنفؤسي دزگا، ريه مانستن حمله کۊنن ؤ اي سري هم به رۊده ؤ مٚأده. چار تٚأ نوع جه کؤرؤنا ويرۊسان ىاته بۊبؤسته‌ايد:

  • HCoV-229E
  • HCoV-OC43
  • HCoV-NL63، ىاته بۊبؤسته ۲۰۰۴ مئن
  • HCoV-HKU1، ىاته بۊبؤسته ۲۰۰۵، هؤنگ کؤنگˇ مئن

أ چار تأ نوع جه کؤرؤنا ويرۊس، تٚتٚرج مردۊم مئن واتٚخشٚن ؤ ناخۊشي ايجاد کۊنن کي باعث تنفؤسي دزگا عفۊنت، زاکان ؤ پيله آدمانˇ مئن به.[۱۵]

اي سري ديگر أنواع جه أ ويرۊسان هم نئهأييد کي اۊشانˇ علائم شديدتر ايسه؛ سارس ؤ مرس ؤ کؤويد ۱۹ مانستن.

سارس[دچينواچين]

أ ويرۊس کي وير کۊنيدي چينˇ دۊرۊن جه شؤپر بيگيته بۊبؤسته سال ۲۰۰۲ دۊنیا دۊرۊن واتٚخشٚسته کي تقريبا ۸۰۰ نفرأ بۊکۊشته. سارس کي اۊنˇ علمي نام "SARS-CoV" ايسه ايتأ تنفسي شديدˇ سندرؤم مؤبتلائان مئن ايجاد بۊگۊده.[۱۶]

مرس[دچينواچين]

مرس ايتأ جديدˇ گۊدٚک جه کؤرؤنا ايسه کي أول بار، ۲۰۱۲ سپتمبر مئن ايتأ ۶۰ ساله مرد عربستان دۊرۊن أ ناخۊشيه بيگيته ؤ آخرپسي هأ سارس وأستي بٚمٚرده. أ مرداى چند رۊج خۊ مٚردٚنˇ پيش دبى بۊشؤ بۊ ؤ دۊوؤمي مؤرد هم ايتأ ۴۹ ساله مرد بۊ کي قطر دۊرۊن بمرده. مرس أول بار "Health protection agency's" دۊرۊن کي ايتأ آزمایشگا لندنˇ مئن ايسه تأیید ؤ کشف بۊبؤسته. أ نوع جه کؤرؤنا ويرۊس، مئني‌خۊرتاوˇ تنفؤسي سندرؤم (Middle East respiratory syndrome coronavirus) نام أمرأ شناخته به کي به اختصار MERS-CoV بخانده به.[۱۷][۱۸] أ ويرۊس مئنئ‌خۊرتاوˇ مئن ۸۵۸ نفر بۊکۊشته.

جديدˇ کؤرؤنا (کؤويد ۱۹) 2019-nCoV[دچينواچين]

جديدˇ کؤرؤنا یا کؤويد ۱۹، ۲۰۱۹ دسامبر دۊرۊن أول بار وۊهانˇ دۊرۊن کي ايتأ شأر هۊبئي اۊستان ؤ چينˇ کشورˇ دۊرۊن ايسه بيده بۊبؤسته. أ ويرۊس جه پس أنکي اي سري جه مٚردۊم بدۊن مأليمˇ دليل سينه‌پألي دؤچار بۊبؤستيد ؤ قبلي واکسين ؤ درمانان اؤجا ندأييد، محققان تشخيص بدأييد کي أن ايتأ جديدˇ نوع جه کؤرؤنا ويرۊس ايسه.[۱۹][۱۳] جه اۊشاني کي هۊ اولي رۊجان مئن أ ناخۊشي بيگيتيد مشخص بۊبؤسته کي ويشتر اۊشان (دۊ سوم) به ايتأ دريايي غذایانˇ بازار وۊهان مئن کي اۊنˇ دۊرۊن زنده حیوان هم بۊفرۊخته بؤستي بۊشؤ بۊن.[۲۰][۲۱] تا ۱۰ اسفند، أ جديد کؤرؤنا ويشتر جه ۲٬۰۰۰ نفر جان بيگيته ؤ ويشتر جه ۸۳۰۰۰ نفر به أ ويرۊس مؤبتلا بۊبؤستيد. أ ويرۊس تا هسأ تاىلند، نسايي کؤره، ژاپن، تىاوان، استرالیا، سينگاپۊر، نپال، ویتنام، أندؤنزي، آلمان، رۊسیه، فيجي، ايران، فرانسه ؤ آمريکا کشوران درگيرأ گۊده.[۲۲][۲۳][۲۴] بعد أنکي أ ويرۊسˇ جه ۱۰۰۰ نفر خۊشان جانه دواختيد بئداشتˇ جهاني سازمان أ ناخۊشي رسمي نام کؤويد ۱۹ - (۱۹-COVID) بنا کي جه ترکيب چار ته واجه «کؤرؤنا»، «ويرۊس»، «ناخۊشي» ؤ سال ۲۰۱۹ (CoronaVirus Disease 2019) تشکيل بۊبؤسته دأره.[۲۵] أ نوع جه کؤرؤنا قبل أ واتخشستن هئچ وخت انسان مئن بيده نۊبؤسته بۊ.[۲۶] آماران نشان دهيدي کي مٚردٚنˇ ميزان ۲ تا ۳ درصد اۊشاني ايسه کي أ ناخۊشي بيگيتيد.[۲۷]

أ ناخۊشي علائم شامل تب ؤ بعضي وختان تنفؤسي دزگا مشکلان، نفس تنگي، تند نفسي ؤ گۊلي درد ؤ ويني اؤ فيوي ايسه.[۲۶][۲۸]

ایرانˇ مئن[دچينواچين]

ايرانˇ مئن، ۲۹ بهمن ۱۳۹۸، اۊ زمات کي دۊ نفر قمˇ کامکارˇ بيمارستان دۊرۊن تنفؤسي عوارض خأني بمرديد اي سري شبهه به وؤجۊد بامؤ کي أ تنفؤسي مشکلانˇ عامل کؤرؤنا ايسه اما قمˇ علۊم پزشکي دانشگا بۊگۊته کي أ دۊ نفرˇ مرگ کؤرؤناويرۊسˇ واستي نيه ؤ أ گب تکذيب ؤ شاىعأ بدأنسته ؤ بۊگۊته تا هسأ هئچ مورد جه کؤرؤنا ايران مئن بيده نۊبؤسته.[۲۹] ۳۰ بهمن بئداشتˇ وزارت أولي مؤردان جه جديدˇ کؤرؤنایه تأييد بۊگۊده. بئداشتˇ اطلاع رساني مرکزˇ ريئيس اعلام بۊگۊده کي أوليه آزمایشˇ نتائج جه دۊ ته مشکۊکˇ مؤرد جه نظر ابتلا به کؤرؤنا ويرۊس مثبت ايسه. بأزين قمˇ کامکارˇ بيمارستان به عنوان قمˇ قرنطينه جيگا کؤرؤنا ره انتخاب بۊبؤسته.[۳۰][۳۱] هۊ رۊجˇ مئن، رئیس قمˇ علۊم پزشکي دانشگا ريئيس اعلام بۊگۊده کي أ بۊگۊذشته چار رۊجˇ مئن پۊر مؤرد جه تنفؤسي بيماران قمˇ دۊرۊن بيدئيم ؤ أ مدت مئن دۊ نفر بمرديد کي اۊشانˇ مرگˇ علت کؤرؤنا ؤ اۊشانˇ أوليه تست مثبت در بامؤ.[۳۲] ايلنا نيۊز ۳۰ بهمن ادعا بۊگۊده کي هسأ ۶ نفر کؤرؤنا ويرۊس وأستي بيمارستان خۊفتئيد ؤ اۊشان خانواده ؤ نزديکان ني قرنطينه بۊبؤستيد.[۳۳] ۲ اسفند، بعد أنکي دۊ نفرˇ مرگ تأييد بۊبؤسته ايران بعد چين ويشترين تلفات ناشي جه کؤرؤنایه دأشتي.[۳۴]

۹ اسفند مئن ۱۶ کشور کانادا، لؤبنان، امارات، بحرىن، کؤوىت، افغانستان، عراق، عمان، پاکستان، گرجستان، چین، استؤنی، نیۊزلند، بلارۊس، بريتانيا ؤ آذرباىجان اعلام بۊگۊديد کي أفراد مبتلا به کؤرؤنا ويرۊس أ کشوران مئن بيده بۊبؤسته کي جه ايران به أ کشوران بامؤئيدي.[۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۰][۴۳][۴۴][۴۵][۴۴]

۴ اسفند مئن بئداشتˇ وزير اعلام بۊگۊده کي ايتأ جه فؤتيان قمˇ دۊرۊن تاجر بۊ ؤ به چين بۊشؤ بۊ ؤ جه اۊیه کؤرؤنا بيگيته بۊ.[۴۶]

تا ۹ اسفند، بر اساس بئداشتˇ وزارتˇ رسمي آمار مؤبتلائانˇ تعداد به ۳۸۸ نفر ؤ تعداد اۊشاني کي أ ناخۊشي وأستي بمرديد ني به ۳۴ نفر فأرئسه.[۴۷]

تلفاتˇ ميزان[دچينواچين]

کؤرؤنا ويرۊسˇ نام بيگيته'ن بٚمٚردان بٚمٚردانˇ درصد
سارس ۸۰۹۶ ۷۷۴ [۴۸][۴۹] ۹٫۶%
مرس ۲۴۹۴ ۹۱۲ [۵۰][۵۱] ۳۴-۳۷%
جديدˇ کؤرؤنا (تا ۳ اسفند) ۷۷٬۹۲۵ ۲٬۳۶۲ ۲-۳٫۱۱% [۵۲][۵۳]


أگر بخأييم ايتأ مۊقاىسه کؤرؤنا ؤ باخي واگيري ويرۊسان أمرأ بدأريم، تانيم به اينفلۊنزای A ويرۊس، H1N1 جيرکؤرۊپ اشاره بۊکۊنيم کي اۊنˇ بمردانˇ درصد توسعه بياته کشورانˇ مئن در مقایسه با دیگر بیماری های واگیردار حۊدۊد ۰٫۰۱ درصد ايسه.[۵۴] خۊکي اينفلۊئنزا هم ۲۰۰۹ سالˇ دۊرۊن دۊنیا مئن واتٚخشٚسته بۊ کي اۊن بمردانˇ درصد بيجيرتر جه ۰٫۱ درصد بۊ.[۵۵]

کؤرؤنا منشأ[دچينواچين]

ويشتر کؤرؤنا ويرۊسانˇ منشأ به حىوان واگٚرده. سارسˇ ويرۊس أول جه شؤپر آغازأ بؤسته ؤ بعد پيچائانˇ واتينٚسته ؤ آخرپسي ني انسانه فأرئسه. جه ۲۰۱۴ سال تا هسأ مرسˇ ويرۊس کي جه شۊتۊر انسانه واتينٚسته، مئني‌خۊرتاوˇ دۊرۊن باعث بۊبؤسته کي ۸۵۸ نفر جه ۲۴۹۴ نفري کي أ ناخؤشيه دأشتيد خۊشانˇ جان دوازيد. آخري نوع جه کؤرؤنا کي کؤويد ۱۹ نام دأره بۊگۊته بۊبؤسته کي جه پيتارخؤر انسانه واتينٚسته. ألبته ممکن ايسه کي باخي حیوانان‌ ني أ ويرۊسه بدأشته بۊن.[۱۳][۵۶][۵۷]

جۊلؤبˇ گيتن[دچينواچين]

کؤويد ۱۹ باخي کؤرؤنا ويرۊسان مأنستن ايتأ اينفلۊنزايي ويرۊس ايسه ؤ اۊنˇ واتينٚستٚنˇ راشيه'ن ني اۊشانه مانه؛ ىأني جه وسئن دٚس ؤ پٚر آلۊده به تنفؤسي ترشحات به چۊمان، ويني، گۊش ؤ دۊهان، خۊس گۊدن ؤ سٚبر زئن ؤ ديم به ديم گب زئن کي باعث به تنفؤسي تۊکه'ن واجاسته ببه. هأتؤ ني جه واسۊخؤستٚن دٚس ؤ پٚر، آلۊده کٚس أمرأ خؤددأري بۊکۊنيد. أگر آلۊده کسان أمرأ شؤن آمؤن دأريدی فيجبٚند جه مٚرٚسپ بۊکۊنيد. فيجبٚند دٚوٚستٚن کامل جه کؤرؤنا ويرۊسˇ واتينٚستٚن پٚردٚگاني نۊکۊنه، چؤن چۊمان هاوا دۊبۊ کؤرؤنا ويرۊسˇ جه واسۊخؤستگي دأره ؤ هاوا دۊبۊ کؤرؤنا ويرۊس تانه واتينه. ولي فيجبند تأنه جه واسۊخؤستن گٚر بيگيته دٚس ؤ پٚر به ماک ؤ ويني پٚردٚگاني بۊکۊنه. هأتؤ ني فيجبند تأنه کي نٚهله تا پيله آلۊده تۊکه'ن کي مٚردۊم خۊس گۊدن ؤ سٚبر زئن أمرأ هاوا دۊرۊن پخش کۊنيدي أ کس ؤ اۊ کسˇ جه واجاسته ببه. بٚس سيکليگي فيجبٚندان مٚرٚسپ اۊتؤ کي اي سري وير کۊنيدي سۊرٚکاته نيئيدي. دٚسٚأ شۊستٚن آو ؤ صابۊند أمرٚأ ايتأ جه سأل‌ترين راشيه'ن ايسه کي تأنيم أ ناخۊشی واتٚخشٚندگي جۊلؤبه بيگيريمي. مٚرٚسپ گۊدن جه دٚسکش وختي کي خأييم عۊمۊمي وٚسائله کارأگيريم ؤ أمي دس حىوانان وسينيم ؤ خؤدداري جه کئشأ گيتن، دس فدأن ؤ ماچي دهن، اي متر ؤ نيم فاصله گيتن جه مٚردۊم ؤ دۊهانˇ جۊلؤبˇ گيتن سٚبر ؤ خۊس مؤقع جه باخي سألˇ راشيه'ن أ ناخۊشي مۊوارزه مئن ايسه.[۵۸]

کؤرؤنا أصلي نشانه'ن[دچينواچين]

هر ته نوع جه کؤرؤنا ويرۊسˇ نشانه'ن تانه باخي نۊمۊنه'ن جه فٚرخ بدأره ولي جه اۊشان أصلي نشانه'ن شأ به تب، نفسˇ گيتن، خۊس گۊدن ؤ سٚبر زئن اشاره گۊدن. هأتؤ ني ممکن ايسه کي اي نفرˇ تفؤسي دزگا درگيرأ ببه یا چند رۊج بي أنکي بدأنه چره، تترج خۊس بۊکۊنه ؤ اۊنˇ نفس بيگيره. مرس برعکس سارس، به جؤز تنفؤسي دزگا باخي اؤرگانان ني کليه ؤ کبد مأنستن تحديد کۊنه. اي سري جه شديدˇ نۊمۊنه'ن مئن گارۊشي دزگا مشکلان ني اسهال مأنستن، ؤ خۊنˇ انعقادي اختلال ؤ کليه نارسايي ني بوؤجۊد آیه کي أشن باعث به ناخؤش همودياليزه نياز پیدا بۊکۊنه.[۵۹]

سربس[دچينواچين]

  1. http://www.bbc.co.uk/persian/science/2012/09/120924_l38_sars_uk.shtml%7Cعنوان= شناسایی ویروسی 'مشابه ویروس سارس' در بریتانیا| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۲|تاریخ بازبینی= ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۲}}
  2. http://vrc.sbmu.ac.ir/index.jsp?pageid=48606&p=1%7Cوبگاه=vrc.sbmu.ac.ir%7Cبازبینی=2020-01-23%7Cنویسنده=%7Cکد زبان=fa|تاریخ=}}
  3. قالب:Cite journal
  4. قالب:Cite journal
  5. خطای اسکریپتی: پودمان «citation/CS1/en» وجود ندارد.
  6. قالب:Cite journal
  7. https://en.wiktionary.org/wiki/corona%7Cوبگاه=en.wiktionary.org%7Cبازبینی=2020-02-25}}
  8. https://www.asriran.com/fa/news/710716/چین-افزایش-قربانیان-کرونا-به-۵۶-نفر-هشدار-وضعیت-وخیم%7Cوبگاه=www.asriran.com%7Cبازبینی=2020-01-26}}
  9. خطای اسکریپتی: پودمان «citation/CS1/en» وجود ندارد.
  10. قالب:Cite journal
  11. خطای اسکریپتی: پودمان «citation/CS1» وجود ندارد.
  12. https://www.eligasht.ir/Blog/travelguide/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/%7Cعنوان=ویروس کرونا چیست؟}}
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ https://www.bbc.com/persian/science-51210756%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-01-27|تاریخ بازبینی=2020-02-02|زبان=fa}}
  14. http://vrc.sbmu.ac.ir/index.jsp?pageid=48606&p=1%7Cوبگاه=vrc.sbmu.ac.ir%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  15. قالب:Cite journal
  16. قالب:Cite journal
  17. کرونا کابوس خاورمیانه خبرگزاری انتخاب
  18. https://www.who.int/westernpacific/health-topics/coronavirus%7Cوبگاه=www.who.int%7Cبازبینی=2020-01-23%7Cکد زبان=en}}
  19. قالب:Cite journal
  20. https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736(20)30183-5%7Cjournal=The Lancetglish|volume=0|pages=|doi=10.1016/S0140-6736(20)30183-5|issn=0140-6736|via=}}
  21. خطای اسکریپتی: پودمان «citation/CS1» وجود ندارد.
  22. https://www.bbc.com/persian/science-51210756%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-01-22|تاریخ بازبینی=2020-01-23|زبان=fa}}
  23. https://www.dw.com/fa-af/آنچه-در-مورد-ویروس-جدید-کرونا-باید-بدانید/a-52105103%7Cوبگاه=DW.COM%7Cبازبینی=2020-01-23%7Cکد زبان=fa-AF|نام=|نام خانوادگی=|نویسنده=|تاریخ=2020-01-22}}
  24. https://www.yjc.ir/fa/news/7218798/آیا-ویروس-کرونا-وارد-کشور-شده-است%7Cوبگاه=www.yjc.ir%7Cبازبینی=2020-01-23%7Cنویسنده=%7Cکد زبان=fa|تاریخ=1398-11-02|عنوان=آیا ویروس کرونا وارد کشور شده‌است؟}}
  25. https://www.bbc.com/persian/world-51469638%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-02-12|تاریخ بازبینی=2020-02-12|زبان=fa}}
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ https://www.health.gov.au/health-topics/novel-coronavirus%7Cوبگاه=Australian Government Department of Health|تاریخ=2020-01-21|بازبینی=2020-01-23|کد زبان=en|نام=Australian Government Department of|نام خانوادگی=Health}}
  27. https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6%7Ctitle=Wuhan Coronavirus Death Rate - Worldometer|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131223143/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6%7Carchive-date=31 January 2020|url-status=live}}
  28. قالب:یادکرد وب
  29. https://www.alef.ir/news/3981129012.html%7Cوبگاه=www.alef.ir%7Cبازبینی=2020-02-19}}
  30. https://www.tinn.ir/بخش-عمومی-2/205814-مورد-مشکوک-ابتلا-به-کرونا-در-قم-شناسایی-شد%7Cوبگاه=تین نیوز|بازبینی=2020-02-19|کد زبان=fa}}قالب:پیوند مرده
  31. http://www.iribnews.ir/fa/news/2650528/نتیجه-مثبت-آزمایش-اولیه-دو-مورد-مشکوک-به-کرونا-در-قم%7Cوبگاه=www.iribnews.ir%7Cبازبینی=2020-02-19}}
  32. https://www.imna.ir/news/411252/مبتلایان-به-کرونا-در-قم-جان-باختند%7Cوبگاه=ایمنا%7Cتاریخ=2020-02-19%7Cبازبینی=2020-02-19%7Cکد زبان=fa}}
  33. https://www.ilna.news/بخش-اجتماعی-5/874237-تایید-فوت-بیمار-مبتلا-به-ویروس-کرونا-در-قم-تمهیدات-لازم-برای-پیشگیری-از-شیوع-ویروس-در-استان-تهران-احتمال-قرنطینه-شدن-شهر-قم-وجود-ندارد-کمبود-لباس-تجهیزات-نداریم%7Cوبگاه=خبرگزاری ایلنا|بازبینی=2020-02-19|کد زبان=fa}}
  34. https://www.asriran.com/fa/news/714832/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%7Cوبگاه=www.asriran.com%7Cبازبینی=2020-02-21}}
  35. https://www.bbc.com/persian/world-51651854%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-02-26|تاریخ بازبینی=2020-02-26|زبان=fa}}
  36. https://www.straitstimes.com/world/middle-east/coronavirus-iraq-confirms-first-case%7Cوبگاه=The Straits Times|تاریخ=2020-02-24|بازبینی=2020-02-25|کد زبان=en|نام خانوادگی=hermesauto}}
  37. https://www.khaama.com/persian/archives/69780%7Cبازبینی=2020-02-24%7Cکد زبان=fa-IR}}
  38. https://www.radiofarda.com/a/30451254.html%7Cوبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2020-02-24|کد زبان=fa}}
  39. https://ana.ir/fa/news/33/473898/ثبت-نخستین-موارد-ابتلا-به-کرونا-در-بحرین-و-کویت%7Cوبگاه=ana.ir%7Cبازبینی=2020-02-24%7Cکد زبان=fa}}
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/canada-news-pmn/canadian-press-newsalert-woman-returning-from-iran-has-covid-19-in-b-c%7Cتاریخ=2020-02-21%7Cبازبینی=2020-02-21%7Cکد زبان=en-CA|نام=P. M. N.|نام خانوادگی=Canada}}
  41. https://www.bbc.com/persian/iran-51588145%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-02-21|تاریخ بازبینی=2020-02-21|زبان=fa}}
  42. https://www.asriran.com/fa/news/714999/شناسایی-2-ایرانی-مبتلا-به-کرونا-در-امارات%7Cوبگاه=www.asriran.com%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  43. https://www.asriran.com/fa/news/715933/%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%82%D9%84-%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D9%86%7Cوبگاه=www.asriran.com%7Cبازبینی=2020-02-28}}
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ https://www.radiofarda.com/a/30459821.html%7Cوبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2020-02-28|کد زبان=fa}}
  45. https://www.irna.ir/news/83693059/کرونا-به-دانمارک-و-استونی-رسید%7Cوبگاه=ایرنا%7Cتاریخ=2020-02-27%7Cبازبینی=2020-02-28%7Cکد زبان=fa|نام خانوادگی=2331}}
  46. https://www.isna.ir/news/98120402792/ناقلین-چینی-منشاء-کرونای-جدید-در-ایران-توزیع-رایگان-ماسک-در%7Cوبگاه=ایسنا%7Cتاریخ=2020-02-23%7Cبازبینی=2020-02-23%7Cکد زبان=fa}}
  47. https://bnonews.com/index.php/2020/02/the-latest-coronavirus-cases/%7Cوبگاه=BNO News|تاریخ=2020-02-18|بازبینی=2020-02-28|کد زبان=en-US|نام=B. N. O.|نام خانوادگی=News}}
  48. https://www.who.int/csr/sars/archive/2003_05_07a/en/%7Cوبگاه=WHO%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  49. https://www.who.int/csr/sars/country/table2004_04_21/en/%7Cوبگاه=WHO%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  50. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/distribution-confirmed-cases-mers-cov-place-infection-and-month-onset-march-2012%7Cوبگاه=European Centre for Disease Prevention and Control|تاریخ=2019-12-06|بازبینی=2020-02-22|کد زبان=en}}
  51. http://www.who.int/csr/don/31-january-2020-mers-united-arab-emirates/en/%7Cوبگاه=WHO%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  52. https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.01.23.20018549v2%7Cjournal=medRxiv%7Clanguage=en%7Cpages=2020.01.23.20018549%7Cdoi=10.1101/2020.01.23.20018549}}
  53. https://www.vox.com/2020/2/18/21142009/coronavirus-covid19-china-wuhan-deaths-pandemic%7Cوبگاه=Vox%7Cتاریخ=2020-02-18%7Cبازبینی=2020-02-22%7Cکد زبان=en|نام=Julia|نام خانوادگی=Belluz}}
  54. http://pneumocourlancy.fr/page_grippe_H1N1.html%7Cوبگاه=pneumocourlancy.fr%7Cبازبینی=2020-02-22}}
  55. https://www.cdc.gov/flu/spotlights/pandemic-global-estimates.htm%7Cوبگاه=www.cdc.gov%7Cتاریخ=2019-11-20%7Cبازبینی=2020-02-22%7Cکد زبان=en-us}}
  56. https://www.irna.ir/news/83653460/خفاش-منشا-ویروس-کرونا-اعلام-شد%7Cوبگاه=ایرنا%7Cتاریخ=2020-01-30%7Cبازبینی=2020-01-31%7Cکد زبان=fa|نام خانوادگی=1498}}
  57. https://www.bbc.com/persian/magazine-51293790%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-01-29|تاریخ بازبینی=2020-02-22|زبان=fa|نام=بخش|نام خانوادگی=مانیتورینگ}}
  58. https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83685256/?amp_js_v=a2&_gsa=1&usqp=mq331AQCKAE%3D#aoh=15830668602050&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&_tf=From %251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83685256%2F%25DA%2586%25DA%25AF%25D9%2588%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D9%2588%25D9%2586%25D8%25A7-%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25B4%25DA%25AF%25DB%258C%25D8%25B1%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2586%25DB%258C%25D9%2585
  59. https://www.bbc.com/persian/science-51210756%7Cکوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2020-02-19|تاریخ بازبینی=2020-02-22|زبان=fa}}