پرش به محتوا

پاريس ٚ کؤمؤن

Wikipedia جي
پر لاشز ٚ قبر ٚ سنگه، کمۊناردؤن ٚ آخري سنگر أرتش ٚ مؤنظم ٚ برأبر

پاريس ٚ کؤمؤن (فرانسوي مئن: Commune de Paris) یته اينقلابي دؤلت بؤ گه ۱۸۷۱ ٚ مارچ ٚ ۱۸ ٚ جي تا مئی ٚ ۲۸ فرانسه نيشتنگا مئن یأني پاريس قۊدرت-ه چيکأیته بؤ.

فرانسه یأ پرۊسيا ٚ جنگ ٚ مئنأ (۷۱-۱۸۷۰) فرانسه ٚ مللي گارد پاريس ٚ جي دفاع گۊد أ کارگري قشر ٚ راديکاليسم اۊن ٚ سربازان ٚ مئنأ دپيته یأ جؤنأینه بؤ (گه اۊشؤن ايمه «کؤمؤنارد» نؤم وٚیتن). سال ٚ ۱۸۷۰ «سۊوؤمي جؤمۊري» ٚ تأسيس أ اۊن ٚ ديشکسن جنگ ٚ مئن ٚ پسي، ۱۸۷۱ ٚ مارچ ٚ ۱۸ مللي گارد ٚ سربازان شأر ٚ کٚنترؤل-ه دسأیتن. اۊشؤن فرانسه ٚ أرتش ٚ مئن ٚ دۊته جنرال-ه بؤکۊشتن أ «سۊوؤمي جؤمۊري» ٚ تنأیتن-ه گردن ننأن گ اۊن ٚ تأد هأکش‌وکش بؤدن یته مۊستقل ٚ دؤلت-ه تأسيس بؤنن.

کؤمؤن دۊ ما ره پاريس ٚ مئن مطرح بؤ یأ سياستؤني اتخاذ بؤگۊد گه یته مۊترقي یأ نأمذهبي سيستم-ه اۊ مؤقؤ ٚ سۊسيال‌دمؤکراسي ٚ قالب ٚ مئن دفرأشتن. اي سياستؤن دين أ دؤلت ٚ وأجينش أ خلک ٚ گۊده ٚ حۊکۊمت أ مافيٚت ٚ ايجاره یأ کۊشتأکؤن ٚ کار ٚ لغو بأني کارگرؤن ٚ خۊمۊديريتي ٚ حق ٚ مۊسؤنچي‌‌ئه تنأیته نأبؤ. کمۊن ٚ مئن کارخؤنه‌أني گه سرمایه‌دارؤن جنگ ٚ مئنأ رهأ بدأ بؤن ٚ ايداره کارگري اتحاديه‌أن ٚ دس دکت هيتأني تمؤم ٚ رۊمي کيليسائن أ بأني کاتؤليک مدرسه‌أن دؤبسئن بؤبؤن. فمنيست أ سۊسياليست أ‌ کؤمؤنيست بأني آنارشيست ٚ جريؤنؤن مۊهم ٚ نخشؤن-ه کؤمون ٚ مئن ايفا گۊدن. کؤمؤن هيتأن خأسه دؤبؤ-سيستم ٚ مرزؤن ٚ جي هاوؤزه یأ یته نؤوين ٚ نظام-ه دۊنیا-آ بنٚمایأنه ولؤ کؤمؤناردؤن خۊ أهداف-ه هأرسئن ٚ ره کم ٚ فۊرصتي یأني دۊ ما جي کمتر مؤل دأشتن. فرانسه ٚ مللي أرتش مئی ما ٚ تۊمؤنأکۊن، «خۊن‌وؤبؤ هٚفته» ٚ طی گه ۱۸۷۱ ٚ مئی ٚ ۲۱ ٚ جي شؤرۊع بؤ، کمۊن-ه سرأکۊتۊن بؤگۊد. مللي نيرؤن (أرتش ٚ مؤنظم) جنگ ٚ مئن أ اعدام ٚ جي اي یته هفته مئن همهمه ۱۰ تا ۱۵ هزار کؤمؤنارد-ه بۊکۊشتن هيتأن یته تأییدانؤبؤ گۊزارش ۱۸۷۶ ٚ مئن اي رقم-ه ۲۰ هيزار نفر ذکر کۊنه.[۱] کمۊن خۊ آخري رۊزؤن ٚ مئن پاريس ٚ أعظم ٚ أسقف، جؤرج دابؤی، بأني حؤدۊدوري صتته گرۊگان-ه گه ويشتري ژاندارم أ کشيش بؤن اعدام بؤگۊد. ۴۳۵۲۲ کمۊنارد گه اۊشؤن ٚ ۱۰۵۴ نفر زۊنؤنه بؤن أسيرا بؤن. اۊشؤن ٚ نصف أزا وابؤن. ۱۵ هيزار نفر مۊحاکمه بؤبؤن گه اۊشؤن ٚ ۱۳۵۰۰ نفر مۊجرم ٚ عۊنوؤن ٚ جي حۊکم بؤخؤردن. ايشؤن ٚ جي ۹۵ نفر اعدام، ۲۵۱ نفر بيگاري یأ ۱۱۶۹ نفر تبعيدا بؤن (ويشتر کالدؤنيا ٚ جزيره-أ). هيزاران نفر أني کؤمؤن ٚ آدمئن ٚ جي اينگيليس، بلژيک أ سۊئيس-ه بيرۊتن. تمؤم ٚ زندؤن‌دؤبؤرؤن أ تبيعيد‌بؤبؤرؤن سال ٚ ۱۸۸۰ ٚ مئن عفو بؤخؤردن أ بؤتۊنسن خۊ خؤنه‌أن-ه وگردن، جایي گه خۊ سياسي مشاغل-ه هندئه سرأیتن.[۲]

بحث کؤمؤن ٚ سياستؤن أ نتایج ٚ سر پۊر أثرنن بؤ کارٚل مارکس (1883-1818) بأني فردريش ئنگلس (1895-1820) ٚ ايده‌أن أ ويرشؤن ٚ سر اۊته گه اۊن-ه أوولي پرؤلتري ديکتاتؤري تؤصيف بؤگۊد دأرن.[۳]

  1. Audin, Michele, La Semaine Sanglante, Mai 1871, Legendes et Conmptes (in French), Libertalia Publishers (2021).
  2. Milza 2009a, pp. 431–432.
  3. Rougerie 2004, pp. 264–270, citing remarks by Frederick Engels, London, on the 20th anniversary of the Paris Commune, March 18, 1891.