Gilөki

از Wikipedia
واز بکون به: گردسن، واموج

گيلکی يا Giləki (اينگيليسی مئن Gilaki) ايران هندواروپایی شومال‌غربی زبانان جی ايسه و گيلان اوستان مئن گب بزه بونه. شا گيلکيه سه ته واوين مئن،‌رج‌بندی کودن:

بيه‌پيشی: گيلان ِ خورتاب (شرق) مئن گب بزه بونه.

بيه‌پسی: گيلان ِ افتؤزردی (غرب) طرف، مردوم گب زئنن.

گالشی: گيلان ِ کوهؤن ِ مئن، مردومی زندگی درن کی گالش دخونده بونن و گيلکؤن ِ مئن، بقيه جی اصيل‌تر ايسن و ايشؤن ِ گيلکی گالشی اصيل‌تر ايسه.

البتته وا اضافه کونيم کی ا گيلکی زوانی کی امروز گيلکان گب زنيدی، بعد از گوذشت سالان، ده قديمان ِ گيلکی مانستن نيه. گيلکی، زازاکی زوان امره نی پور نزديکه و دوته زبان، يه‌ته بون و ريشه دأنن. زازاکی، الؤن تورکيه مئن گب بزه بونه.

Gilaki ita az hind-o-urupaei zabanan ise az hind-o-irni xal ke ane zirxal e,gharbi hesab be (gharbi irani zbanan e,xal).Alborzi zabanan , ita tifi az zabanan isidi ki dar mahdude ye,alborz e,reshte kuhan soxangu daridi. a zabanan az har deh o shahri hamdigar e,bija kuje,extelafan daridi ki du ta shahr ya deh e,kenar e,ham hamdigar e,zabanan-a fahmidi , ama vaqti faselan ziada be kam kam fahmastan saxta be.

Gilaki Xalan:

Gharbi Gilaki (Rashti) az talesh e kuhan shoru be ta spiterud.

Sharqi Gilaki az spiterud e,sharq shoru be ta chalus.

Mazandarani (Gelaki ) : mazandaranian xushan e,zaban e,ism-a gidi GELAKI ke az chalus ta gunbad e,kavus va hata ta navahi e shahrud o alborz e,kuhestana ham be a zaban sohbat be.


Loghat Sabt kuni:

Gilaki loghatan zabanan e,hind-o-urupaei amara moshtarek rishe dare be ha dalil tosie be ki loghatan-a amiane sabt nukunid va say babe ki ba tavajoh be un e,rishe sabt babe

چن‌ته گيلکی واژه[دچین‌واچین]

Giləki Ingilisi Parsi-Färsi Kurdî
Dim Face صورت Dîmen
Zäy-Zay Baby/Kid کودک/بچه Zarok
Pilə Per-Pile Per Grand Father پدربزرگ Bapîr
Jor Up بالا jûr/Jûrewe
Rojä/Kiji-Satare Star ستاره Estêre/Stêrk
Kijä/Kilkä/Kor/Läku-Laku/Kor Girl دختر Kıç/Kîj
re-rek Boy پسر Kurr
pütär-Pitar ant مورچه Mêlûre
siftäl=garzak-Siftal bee زنبور Hengejalle
picha=bamshi-Pitche cat گربه Pışîle
nesä shadow سایه Nısê/Sêwer
pilə=pila-Pile great بزرگ Gewre
zak=zäk-Zak kid بچه Zarok
per-Per father پدر Bawk
fudusht6n-fudushan suck مکیدن Mıjîn
haves6n appetite or desire اشتها یا میل  ?
shond6n pouring of liquids ریختن مایعات Rıjanın/Rıştın
lisk- lubricious لغزنده Lûs/Xız
k6rch=kerch-Kartch brittle ترد و شکننده Puşke
där-Dar tree درخت Dar
malj6=chüshnak-Tchishnak sparrow گنجشک Peresêlke/Çoleke
boshu-bushu go برو pıço
hagir=fagir take it in your hand بگیر Bıgre
hanigir=fanigir dont take in your hand نگیر Megre
purd-Purd bridge پل Pırd
si-Sang o Kuh stone and mountaion کوه و سنگ Çîya û Berd


gilaki zəvänə guyaşonə muqäyese raj:[دچین‌واچین]

tabari biye pasi gäləşi biye pişi فارسی
وادگردسن Vägərdəsan Vəgarsan Vəgarsan برگشتن
بگردسن Vämoxtan Vämutan Vämutan گشتن
سوی Ruj Ruj Ruj روز
اسا Hasä Hisä Hisä حالا
بامشی Piçä Piçä Piçə گربه
وچه Zäy Zäk Zak بچه
زوون Zəbän Zəvän Zəvon زبان
پیچش Tuşkə Tüşkə Tuşkə گِره
تو Läfand Läfand Läfand طناب
Vəşun Uşän Uşon وشون ایشان
Atä İtä Yəte اتا يکی
کاجه Koyä Koyə Kore کجا

حرف و صدا گيلکی مئن[دچین‌واچین]

گيلکی حرفؤن، فارسی موسون (مانستن) ايسه. تازه کمتر نی ايسه. امّا اين ِ صدان، ويشتره کی تؤنين ای جدول ِ مئن بئينين:

Giləki Fonotik Giləki mesäl
i i kitab
e e: seb
ə æ mən
a a: or a zay
ä ä or ä: länə
o o, o:, aw jar
u u or u: gul

گيلکی دستور[دچین‌واچین]

GILKI zirsaxtan:

gilaki 6 zirsaxt e,asasi dare: 1-Asl, 2-Mozu, 3-Zaman, 4-Makan, 5-Xetab, 6-Gostaresh


asl hu nahad , mobtada ya fael ise. Mozu hu gozare , xabar ya fe'l ise. zaman zaman e,jomle-ya taein kune. Makanjomle makan-a taein kune. Xetabmalum kune ki jomle-ya ki-a bogoftim. Gostaresh xudesh anva e,ziadi dare ki badan gim azjomle maf'ul o maf'ul e,2om o vasile o sabab o ...


GILAKI Zamiran:

man = من mara mere mi mishin

tu= تو tara tere ti tishin

un= او una unere une uneshin

aman = ما amara amare ami amishin

shuman= شما shumara shumere shumi/shimi shumishin/shimishin

ushan= ایشان ushana ushanere ushane ushaneshin

ki= کی kia kire ki kishin


a / an= این, han = همین, ashan= اینها, hashan=همین ها, ayta= این یکی, hayta= همین یکی, atou= این طور, hatou=همین طور, ara/hara = این ور / همین ور, aydafe / haydafe = همین دفعه / این دفعه

a / an an betanhei bkar she vali tarkib e,mian faqat a aye : a ketab / ayta(a ita) / ha ketab

u / un=آن, hun=همان, ushan=آنها, hushan=همانها, uyta=آن یکی, huyta=همان یکی, utou=آنطور, hutou=همانطور, ura/hura=آن ور / همان ور, uydafe= آن دفعه, huydafe=همان دفعه

u / un un betanhei bkar she vali tarkib e,mian faqat u aye : u ketab / uyta(u ita) / hu ketab

ko / ko'n= کدام, koshan koyta chetou kora koydafe

ISAN - BO'N - BOSTAN

isam, man isamهسنم /isi, tu isi / ise , un ise / isim , aman isim / isid , shuman isid / isidi , ushan isidi

bum ,man bum بودم/ bi , tu bi / bu , un bu / bim , aman bim / bid , shuman bid / bid , ushan bid

bam, man bam می شوم/ bi, tu bi / be, un be /bim, aman bim / bidi , shuman bidi /bidi, ushan bidi

bbam بشوم / bbi / bbe / bibim / bibid / bibid

bbostam شدم/ bbosti / bboste / bbostim / bbostid / bbostidi

گيلکی فئلان (گيلکی فعلان)[دچین‌واچین]

1- ...shtan / ...z

2- ...stan / ...

3- ...dan / ...n

4- ...e'n / ...in

5- ...tan / ...

6- ...xtan / ...z

7- ...e'n / ...


...shtan/...z e,goruh:

1- fakala-shtan / fakala-j (fakala-z)

2- vavi-shtan / vavi-j (vavi-z) ==== vishtan /

3- jivi-shtan / jivi-z

4- dimi-shtan / dimi-z

5- viri-shtan / viri-z

6- dafra-shtan/ dafra-z

7- ga-shtan / ga-z

8- vali-shtan / vali-s (vali-z)

9- nivi-shtan / nivi-s (nivi-z)


...stan/... e,goruh:

10- garda-stan / gard === vagardastan

11- davara-stan / davar

12- mana-stan / man

13- ishnava-stan / ishnav === ishtavastan

14- dova-stan / dov - do

15- dorsa-stan / dors

16- vajavara-stan / vajavar

17- fukurda-stan / fukurd

18- futurka-stan / futurk

19- tarka-stan / tark === vatarkastan

20- chuluka-stan / chuluk

21- fuqa-stan / fuqa

22- boboxo-stan / bobox=== bomoxostan

23- va-stan / va

24- xanda-stan / xand

25- charxa-stan / charx

26- parka-stan / park === vaparkastan === daparkastan

27- bo-stan / b* === vostan

28- fuvo-stan / fu ===fobostan*

29- vavo-stan / vav*

30- fandara-stan / fandar

31- yara-stan / (yar?)

32- dakalastan / dakal


...dan/...n e,goruh:

32- duxa-dan / duxa-n

33- fisha-dan / fisha-n

34- dasha-dan / dasha-n

35- vasha-dan / vasha-n

36- usa-dan / usa-n

37- biga-dan / biga-n

38- daga-dan / daga-n

39- urga-dan / urga-n

40- ku/gu-dan / ku-n

41- fu kudan

42- va kudan

43- du kudan

44- cha kudan

45- ju kudan

46- pa kudan (pak kudan )


...e'n/...in e,goruh

47- vav-e'n / vav-in

48- vas-e'n / vas-in

49- d-e'n / d-in

50- h-e'n / h-in

51- di r-e'n / di r-in

52- ch-e'n / ch-in

53- u che'n

54- va che'n

55- di che'n


...tan/... e,goruh

56- kaf-tan / kaf

57- kush-tan / kush

58- baf-tan / baf

59- duz-dan / duz

60- ishvar-dan / ishvar

61- dashxar-dan / dashxar


...xtan/...z e,goruh:

62- foro-xtan / forosh (foroz)

63- do-xtan / do-z

64- pa-xtan / pa-z

65- ba-xtan / ba-z

66- da baxtan

67- jama-xtan / (jamaz ?)


...e'n / ... e,goruh

68- sho'n / sho

69- kash-e'n/ kash

70- dakashe'n

71- fakashe'n

72- farese'n / fares === rese'n

73- nae'n / na = nah

74- fada'n / da'n = dahan

75- cheshe'n / chesh


baqie ye,fa'lan ki dar a gorhbandian ja nigiridi :

76- giftan - gir

77- mardan - mir

78- amon - a

79- ishkaftan - ishkan

80- shostan - shor

81- tavadan - ?


ايشؤنه بخانيد بد نيه[دچین‌واچین]